Arbeidsvoorwaarden -

Wat zijn arbeidsvoorwaarden?

Arbeidsvoorwaarden zijn alle afspraken die de rechten en plichten van werkgever en werknemer in de arbeidsrelatie bepalen. Ze omvatten niet alleen het loon, maar ook de werktijden, vakantiedagen, secundaire voorzieningen, pensioen, scholing en eventuele bedingen als een concurrentiebeding of proeftijd.

Arbeidsvoorwaarden kunnen voortvloeien uit verschillende bronnen: de wet, een collectieve arbeidsovereenkomst (cao), de individuele arbeidsovereenkomst, het arbeidsreglement of het gebruik binnen het bedrijf.

De arbeidsovereenkomst

Een arbeidsovereenkomst kan zowel mondeling als schriftelijk tot stand komen. De wet verplicht de werkgever echter de werknemer schriftelijk te informeren over de kernvoorwaarden van de arbeidsrelatie — de zogeheten opgaveplicht (art. 7:655 BW).

Wat moet er in de arbeidsovereenkomst staan?

De wet schrijft voor dat de werkgever de werknemer uiterlijk op de eerste werkdag schriftelijk informeert over:

naam en woonplaats van partijen;
de arbeidsplaats;
de functie of de aard van de te verrichten arbeid;
de aanvangsdatum van de arbeidsovereenkomst;
de duur van de overeenkomst (bepaalde of onbepaalde tijd);
de duur van een eventuele proeftijd;
het loon en het tijdstip van uitbetaling;
de arbeidsduur per dag of week;
de aanspraak op vakantie;
de opzegtermijnen;
of de cao van toepassing is.

Art. 7:655 BW — informatieplicht werkgever

De werkgever is verplicht aan de werknemer een schriftelijke opgave te verstrekken met de in dit artikel genoemde gegevens over de arbeidsverhouding, uiterlijk op de eerste dag van de werkzaamheden.

Bijzondere bedingen in de arbeidsovereenkomst

Naast de kernvoorwaarden kunnen arbeidsovereenkomsten bijzondere bedingen bevatten die uw bewegingsvrijheid beperken — ook na het einde van de arbeidsovereenkomst. De drie meest voorkomende zijn:

Beding 1

Concurrentiebeding

Beperkt de werknemer in het werken voor een concurrent of het starten van een concurrerende onderneming na einde dienstverband. Alleen geldig als het schriftelijk is overeengekomen met een meerderjarige werknemer. Bij een contract voor bepaalde tijd is een concurrentiebeding in beginsel nietig, tenzij de werkgever een zwaarwegend bedrijfsbelang kan aantonen.

Beding 2

Relatiebeding

Verbiedt de werknemer na einde dienstverband contact te onderhouden met klanten of relaties van de werkgever. Wordt door de rechter getoetst op redelijkheid — een te ruim relatiebeding kan (gedeeltelijk) worden vernietigd of gematigd. Een relatiebeding is juridisch beschouwd ook een concurrentiebeding.

Beding 3

Geheimhoudingsbeding

Verplicht de werknemer vertrouwelijke bedrijfsinformatie niet te delen met derden, ook niet na het einde van de arbeidsovereenkomst. Onderscheid moet worden gemaakt tussen bedrijfsgeheimen (waarvoor strikte bescherming geldt) en algemene kennis en ervaring van de werknemer.

Proeftijd

Een proeftijdbeding moet schriftelijk zijn overeengekomen. De maximale proeftijd bedraagt twee maanden bij een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd of een arbeidsovereenkomst voor de bepaalde tijd van meer dan twee jaar. Bij een contract voor bepaalde tijd van zes maanden of korter is een proeftijd helemaal niet toegestaan. Tijdens de proeftijd mogen zowel werkgever als werknemer de arbeidsovereenkomst onmiddellijk opzeggen.

De collectieve arbeidsovereenkomst (cao)

Een cao is een overeenkomst tussen één of meer werkgeversorganisaties en één of meer vakbonden over arbeidsvoorwaarden voor een groep werknemers. In Nederland vallen miljoenen werknemers onder een cao.

Wanneer is een cao op u van toepassing?

Rechtstreekse werking: uw werkgever is lid van een werkgeversorganisatie die de cao heeft gesloten, en u valt onder de werkingssfeer van de cao.
Incorporatie: uw arbeidsovereenkomst verklaart de cao van toepassing, ook als uw werkgever geen lid is van de betrokken organisatie.
Algemeen verbindendverklaring (avv): de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft de cao avv verklaard. In dat geval geldt de cao voor alle werkgevers en werknemers in de betreffende sector, ongeacht lidmaatschap.

Wet cao (Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst)

De bepalingen van een cao die de arbeidsvoorwaarden regelen, zijn rechtstreeks van toepassing op de arbeidsovereenkomsten die vallen onder de werkingssfeer van de cao. Individuele arbeidsovereenkomsten die in strijd zijn met de cao zijn nietig voor zover zij afwijken ten nadele van de werknemer.

Wat staat er in een cao?

Een cao regelt doorgaans: het loon (inclusief loonsverhogingen en loonschalen), werktijden, vakantiedagen en vakantiegeld, toeslagen (onregelmatigheid, ploegendienst), pensioen, scholing, onkostenvergoedingen en soms ook ontslagregelingen en sociale plannen.

Eenzijdige wijziging van arbeidsvoorwaarden

Een werkgever mag de arbeidsvoorwaarden van een werknemer in beginsel niet eenzijdig wijzigen. Wijziging vereist instemming van de werknemer. Toch zijn er situaties waarin een werkgever een wijziging kan doorvoeren, ook zonder uitdrukkelijke instemming van de werknemer.

Eenzijdig wijzigingsbeding (art. 7:613 BW)

Als in de arbeidsovereenkomst een eenzijdig wijzigingsbeding is opgenomen, kan de werkgever de arbeidsvoorwaarden wijzigen — maar alleen als hij daarvoor een zwaarwichtig bedrijfsbelang heeft. Het belang van de werkgever moet duidelijk zwaarder wegen dan het nadeel dat de werknemer door de wijziging lijdt. De rechter toetst dit belang kritisch.

Goed werkgeverschap (art. 7:611 BW)

Zelfs zonder eenzijdig wijzigingsbeding kan een werkgever onder omstandigheden een wijziging doorvoeren op basis van de norm van goed werkgeverschap en goed werknemerschap. De Hoge Raad heeft geoordeeld dat een werknemer redelijke voorstellen tot wijziging van de arbeidsovereenkomst in het algemeen behoort te aanvaarden, mits het voorstel verband houdt met gewijzigde omstandigheden op het werk en de werknemer voldoende tijd krijgt om zich aan te passen.

Wil uw werkgever uw arbeidsvoorwaarden eenzijdig wijzigen — bijvoorbeeld uw loon verlagen, uw functie aanpassen of uw werkplek verplaatsen? Accepteer dit niet zonder juridisch advies. U heeft in de meeste gevallen het recht de wijziging te weigeren.

Art. 7:613 BW — eenzijdig wijzigingsbeding

De werkgever kan slechts een beroep doen op een beding dat hem de bevoegdheid geeft een in de arbeidsovereenkomst voorkomende arbeidsvoorwaarde te wijzigen, indien hij bij de wijziging een zodanig zwaarwichtig belang heeft dat het belang van de werknemer, dat door de wijziging wordt geschaad, daarvoor naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid moet wijken.

Veelgestelde vragen over arbeidsvoorwaarden

Nee. De werkgever heeft geen recht op uw medische gegevens of diagnose. Hij mag u alleen vragen naar uw functionele beperkingen — wat kunt u wel en niet — en niet naar de oorzaak of aard van uw ziekte. Alleen de bedrijfsarts mag medische informatie verwerken en heeft een eigen geheimhoudingsplicht tegenover de werkgever.

Ja. Als er een cao van toepassing is op uw arbeidsovereenkomst, is uw werkgever verplicht u daarover te informeren en u desgevraagd een exemplaar te verstrekken. Cao’s zijn bovendien openbaar en veelal te vinden op de website van de betrokken vakbonden of via de database van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (cao.szw.nl).

Niet altijd. Als de werkgever de arbeidsovereenkomst opzegt of ontbindt zonder dat de werknemer daarvoor verwijtbaar heeft gehandeld, kan de rechter het concurrentiebeding geheel of gedeeltelijk vernietigen. De rechter weegt daarbij af of handhaving van het beding in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is. Schakel een advocaat in om uw concurrentiebeding te laten beoordelen.

In beginsel niet zonder uw instemming. Een functiewijziging is een wijziging van een essentiële arbeidsvoorwaarde. De werkgever heeft daarvoor uw akkoord nodig, tenzij in de arbeidsovereenkomst een eenzijdig wijzigingsbeding is opgenomen én er sprake is van een zwaarwichtig bedrijfsbelang. Zelfs dan toetst de rechter streng. Wijst u de wijziging af, dan moet de werkgever via de rechter een oplossing zoeken.

Ja. U heeft altijd recht op een kopie van de door u ondertekende arbeidsovereenkomst. Als uw werkgever weigert die te verstrekken, kunt u dit via een advocaat afdwingen. Bewaar uw arbeidsovereenkomst zorgvuldig — u heeft die nodig bij elk arbeidsrechtelijk geschil.

In beginsel niet eenzijdig. Loon is een kernarbeidsvoorwaarde. Een loonsverlaging vereist instemming van de werknemer. Alleen bij een geldig eenzijdig wijzigingsbeding én een zwaarwichtig bedrijfsbelang kan een werkgever hier aanspraak op maken — en dan nog is rechterlijke toetsing mogelijk. Stemt u niet in met een loonsverlaging, dan kunt u het overeengekomen loon blijven opeisen.

Vragen over uw arbeidsovereenkomst of arbeidsvoorwaarden?

Mr. G. Bosch beoordeelt uw arbeidsovereenkomst, adviseert over uw rechten en staat u bij als uw werkgever uw voorwaarden wil wijzigen.

Naar de receptie Bel 033 – 463 01 12